Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi cách con người học tập, làm việc và sáng tạo nội dung. Không chỉ ảnh hưởng đến các ngành công nghệ hay kinh doanh, AI còn tác động trực tiếp đến những lĩnh vực đòi hỏi tư duy sáng tạo như nhiếp ảnh, thiết kế và truyền thông. Mới đây, hệ thống Đại học Bang California (CSU) của Mỹ đã gây chú ý khi triển khai ChatGPT Edu cho gần nửa triệu người dùng, thực hiện thử nghiệm AI lớn nhất lịch sử đại học Mỹ và cũng là một trong những đợt triển khai AI quy mô lớn nhất từng có trong lĩnh vực giáo dục.
CSU chi hàng chục triệu USD để phổ cập ChatGPT Edu
Theo thỏa thuận với OpenAI, CSU đầu tư 16.9 triệu USD trong giai đoạn đầu, đồng thời ký hợp đồng gia hạn trị giá 13 triệu USD mỗi năm trong ba năm tiếp theo. Chương trình này cho phép khoảng 460.000 sinh viên và 63.000 cán bộ, giảng viên tại 23 cơ sở của trường tiếp cận nền tảng ChatGPT Edu.
Quy mô triển khai khiến dự án được xem là thử nghiệm ứng dụng AI lớn nhất trong lịch sử giáo dục đại học, phản ánh xu hướng đưa công nghệ AI vào mọi hoạt động học tập và nghiên cứu.
AI xuất hiện ở mọi ngóc ngách trong khuôn viên trường
Việc ứng dụng AI tại CSU không chỉ dừng lại ở hỗ trợ học tập. Tại Đại học Bang San Jose, trường thành viên lâu đời nhất của hệ thống, các “thủ thư AI” đã được đưa vào sử dụng cùng với một trung tâm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo chuyên biệt. Công nghệ này còn tham gia vào nhiều hoạt động khác như:
- Phân thân kỹ thuật số của hiệu trưởng phát biểu trong lễ đón tân sinh viên.
- Trợ lý AI hỗ trợ tổ chức lễ tốt nghiệp.
- Trung tâm hướng nghiệp sử dụng chatbot để tư vấn nghề nghiệp và kỹ năng cho sinh viên.
- AI hỗ trợ tìm kiếm thông tin, nghiên cứu và giải đáp các câu hỏi học thuật.
Đối với những người làm trong lĩnh vực nhiếp ảnh và sáng tạo nội dung, mô hình này cho thấy AI đang dần trở thành một công cụ hỗ trợ quen thuộc tương tự như các phần mềm chỉnh sửa ảnh, tạo nội dung hay xử lý hậu kỳ.
Mục tiêu: Trang bị kỹ năng AI cho thế hệ lao động mới
Ban lãnh đạo CSU cho rằng việc phổ cập AI là cần thiết trong bối cảnh khoảng 40% sinh viên tốt nghiệp đại học tại Mỹ rơi vào tình trạng thiếu việc làm hoặc làm công việc chưa phù hợp với chuyên môn. Nhiều sinh viên của trường là thế hệ đầu tiên trong gia đình học đại học hoặc có xuất thân nhập cư, vì vậy việc thành thạo AI được kỳ vọng sẽ giúp họ nâng cao khả năng cạnh tranh trong thị trường lao động.
CSU cũng dự kiến đưa kiến thức AI trở thành nội dung đào tạo bắt buộc, nhằm giúp sinh viên thích nghi với nền kinh tế số đang phát triển nhanh chóng dưới sự thúc đẩy của nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Adobe, Google, IBM và Microsoft.
Giáo sư phản đối khi AI được ưu tiên hơn nguồn nhân lực
Bên cạnh những kỳ vọng tích cực, thử nghiệm AI lớn nhất lịch sử đại học Mỹ tại CSU cũng tạo ra làn sóng phản ứng trong nội bộ trường.
Nhiều giảng viên cho rằng việc chi hàng chục triệu USD cho phần mềm AI diễn ra trong bối cảnh hệ thống CSU đang phải đối mặt với khoản thâm hụt ngân sách lên tới 2.3 tỷ USD là điều khó chấp nhận.
Áp lực tài chính đã khiến học phí tăng khoảng 6%, nhiều chương trình đào tạo bị cắt giảm và hàng trăm giảng viên mất việc. Riêng Đại học Bang San Francisco đã cắt giảm hơn 600 vị trí giảng dạy trong vòng hai năm, làm dấy lên lo ngại rằng AI đang được ưu tiên hơn chính đội ngũ giáo dục.
Sinh viên vẫn chưa biết cách khai thác AI hiệu quả
Một vấn đề khác là khoảng cách giữa việc cấp quyền sử dụng AI và khả năng ứng dụng thực tế. Dù hàng trăm nghìn tài khoản ChatGPT Edu đã được kích hoạt, đến tháng 4 chỉ khoảng 0.7% sinh viên và 16% cán bộ, giảng viên hoàn thành các khóa đào tạo tự nguyện về cách sử dụng hệ thống.
Khảo sát với hơn 94.000 người cũng cho thấy:
- 52% giảng viên nhận định AI đang ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình giảng dạy.
- 67% sinh viên cho biết họ chưa được hướng dẫn đầy đủ về cách sử dụng AI một cách hiệu quả và có trách nhiệm.
Điều này dẫn đến tình trạng nhiều sinh viên lạm dụng chatbot để hoàn thành bài tập, buộc các giảng viên phải áp dụng hình thức thi viết trực tiếp hoặc triển khai các công cụ phát hiện gian lận học thuật.
AI và bài toán sáng tạo trong giáo dục
Đối với những ngành học yêu cầu tư duy sáng tạo như nhiếp ảnh, truyền thông hay thiết kế, AI có thể trở thành trợ thủ đắc lực trong việc lên ý tưởng, phân tích dữ liệu hoặc tối ưu quy trình làm việc. Tuy nhiên, việc phụ thuộc quá mức vào công nghệ cũng đặt ra nguy cơ làm giảm khả năng tư duy độc lập và tính nguyên bản của người học.
Đây là vấn đề mà không chỉ CSU phải đối mặt, mà nhiều trường đại học danh tiếng trên thế giới cũng đang tìm lời giải khi AI ngày càng thâm nhập sâu vào môi trường giáo dục.
Tương lai của giáo dục sẽ đi về đâu?
Thử nghiệm AI lớn nhất lịch sử đại học Mỹ khi CSU triển khai ChatGPT Edu cho gần nửa triệu người được xem là cột mốc quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của giáo dục đại học. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích về năng suất và khả năng tiếp cận tri thức, dự án cũng làm dấy lên nhiều tranh luận liên quan đến ngân sách, việc làm của giảng viên, liêm chính học thuật và vai trò của con người trong môi trường học tập.
Đối với cộng đồng nhiếp ảnh và sáng tạo nội dung, câu chuyện này cũng là lời nhắc rằng AI không còn là xu hướng của tương lai mà đã trở thành một phần của hiện tại. Giá trị cốt lõi vẫn nằm ở khả năng kết hợp công nghệ với tư duy sáng tạo, kinh nghiệm thực tế và góc nhìn cá nhân, những yếu tố mà máy móc khó có thể thay thế hoàn toàn.
